سعید کیوان‌پور (شیرانی) نویسنده و شاعر

شهرستان‌های تالش

پره سر در نقشه گیلان در سال ۱۸۰۸، از اطلس نوی پینکرتن

در میان درختان جنگلی و کنارهٔ شمال شرقی شفارود با مناظر زیبا و رویایی جاده‌ای به سمت جنوب غربی راه می‌گشاید که با پشت سر گذاشتن روستاهای مسیر خود چون: دُوران، سیاب، گیلیار، سفیه چوان، اَچِل، بن آوی و طی مسافتی حدود ۳۳ کیلومتر به روستای ییلاقی وسکه و روستای مجاور آن مینه رو، منتهی می‌گردد.

علاوه بر چند خانوار کوه نشین که دایم در روستاهای مذکور ساکن می‌باشند، حدود ۲۰ خانوار از کشاورزان پره سر نیز پس از کشت برنج در فصل تابستان به منظور فرار از هوای شرجی جلگه به آنجا می‌کوچند.

در سالهای اخیر در آن آبادی‌ها گورستان‌های باستانی مهمی شناسایی شده. در کاوش‌های باستان شناسی در این منطقه گورهای مختلفی کشف و لایه برداری شده و علاوه بر اسکلت‌های موجود در گورها، اشیایی همچون ظروف سفالی، مهره‌های تزئینی، النگو، ادوات آهنی، خنجر، سر پیکان، تبر و شمشیر که کاملاً اکسیده شده بودند و به دست آمده، بعضی از اسکلت‌ها نیز به دلیل رطوبت شدید متلاشی و امکان جمع آوری آن‌ها برای مطالعات بعدی وجود نداشت.

قدمت این گورستان‌ها به دوران اشکانی می‌رسد. محوطه وسکه در بخش پره سر، روستای وسکه واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۱ مهر ۱۳۸۳ با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

محوطه مزگت در بخش پره سر، روستای بناوی واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۸۳ با شمارهٔ ثبت ۱۱۷۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این منطقه از نظر فسیل شناسی هم بسیار غنی است زیرا عموما در مناطق کوهستانی سنگها به صورت رسوبی می‌باشند.

شهرستان فومن

شهرستان فومَن از شهرستان‌های استان گیلان در شمال ایران است. جمعیت این شهرستان ۱۰۳۱۹۰ نفر است (سال ۱۳۸۳خ.) و مرکز آن شهر فومن است. این شهرستان دارای ۲ بخش و ۶ دهستان است.

زبان

اهالی بومی شهرستان فومن را گیلک ها و تالشان تشکیل میدهند. تالشان بیشتر در نواحی کوهستانی غرب شهرستان زندگی می کنند. گیلک ها نیز در قسمت های جلگه ای شهرستان زندگی می کنند. ترک های آذربایجانی و کردها نیز که از مهاجرین هستند در برخی نقاط شهرستان ساکنند که زبان و فرهنگ مختص به خود را دارا می باشند.

رضوانشهر

شهرستان رضوانشهر یکی از شهرستانهای استان گیلان در شمال ایران است. مرکز این شهرستان شهر رضوانشهر است. این شهرستان در شمال غربی این استان، بین سواحل دریای خزر و رشته کوه‌های تالش قرار دارد و از دو بخش جلگه‌ای و کوهستانی تشکیل شده‌است. این شهرستان از شمال به دریای خزر و شهرستان تالش، از غرب به شهرستان خلخال، از جنوب به شهرستان‌های صومعه سرا و ماسال و از شرق با شهرستان بندر انزلی مرز مشترک دارد. امروزه روستاهایی مانند بیک زاد محله و الله بخش محله که در حومه این شهر قرار دارند از محلات این شهر به شمار می رود.

این شهرستان بعد از تقسیم شهرستان تالش به سه شهرستان مجزا ایجاد شد و از نظر زیباییهای طبیعی شهرستانی غنی است. آبشار ویسه‌دار از گردشگاه‌های زیبای منطقه‌است. کارخانه تولید کاغذ چوکا نیز در این شهرستان است این کارخانه که زمانی حدود ۷۰ درصد کاغذ کارتن کشور را تولید می‌کرد اکنون دارای وضع نابسامانی است.

تقسیمات کشوری

این شهرستان شامل دو بخش پره سر و مرکزی و شهرهای رضوانشهر و پره سر، و دارای چهار دهستان به نام‌های دیناچال، ییلاقی ارده، خوشابر و گیل دولاب می‌باشد.

پره سر

جمعیت

جمعیت شهرستان رضوانشهر بر پایهٔ آمار سال ۱۳۸۵، نزدیک به ۷۰ هزار نفر برآورد می‌گردد که با این احتساب ۶/۲ درصد کل جمعیت استان گیلان را دارا می‌باشد و مردمان آن به زبان‌های تالشی ، گیلکی ، ترکی تکلم می‌کنند.

اقتصاد

اقتصاد شهرستان زيباي رضوانشهر بر پايه کشاورزي، دامداري است و مردم مهربان و زحمتکش اين شهر از اين راه امرارمعاش مي کند. مهم ترين محصولات کشاورزی رضوانشهر: برنج، گندم، جو و ذرت است كه به صورت سنتی و نيمه سنتی كشت می شود. از ديگر فعاليتهای رايج در منطقه می توان به باغداری، تكثير گياهان دارويی و زينتی و پرورش ماهيان سردآبی، گرم آبی و خاوياری، به زنبور داری و پرورش كرم ابريشم و توتون كاری اشاره نمود. از نظر صنايع می توان كارخانه چوب و كاغذ ايران چوكا كه مهمترين كارخانه چوب در سطح خاورميانه است را نام برد. پرورش دام به دليل دارا بودن مراتع مناسب (22 هزار هکتار در شهرستان رضوانشهر) از اهميت ويژه‌ای برخوردار می باشد.

این شهر که در بخش پره سر شهرستان رضوانشهر استان گیلان قرار دارد دارای آب و هوای معتدل خزری می‌باشد بهترین موقع برای سفر به این منطقه ماه‌های اردیبهشت، خرداد، شهریور و مهر می‌باشد که رطوبت هوا به نسبت کاهش میابد.

این بخش دارای فرهنگ باستانی می‌باشد ساکنان این منطقه به صورت بومی تالشان هستند که با گذشت زمان گیلکان از شرق به این مکان مهاجرت کرده‌اند و ترکان از غرب یعنی آذربایجان آمده‌اند، کردهای این شهر که دارای جمعیت اندکی هستند در زمان رضا شاه به این منطقه کوچانده شده‌اند؛ پس در نتیجه این شهر دارای فرهنگهای مختلفی است در واقع دارای یک فرهنگ مشترک از همه اقوام ساکن شمال غرب فلات ایران است.

نام این شهر از دو قسمت (پره=محل ماهیگیری) و (سر=پسوند مکان) تشکیل شده است نام قدیمی این منطقه (تالش دولاب) بوده است که یکی از قسمت‌های خمسه تالش بوده است که با تجمع مردم وکوچ اقوام دیگر به کلی تغییر پیدا کرده و به پره سر تبدیل شده است.

نیروگاه بزرگ سیکل ترکیبی پره سر در روستای نوکنده این بخش واقع شده‌است.

نیروگاه کوچک برق آبی نیروگاه ارده نیز در روستای ارده این بخش قرار دارد.

تقسیمات سیاسی

بخش پره سر. در مغرب و شمال شهرستان رضوانشهر قرار دارد. از شمال به بخش اَسالِم (در شهرستان طوالش)، از جنوب به بخش مرکزی (شهرستان رضوانشهر) و شهرستان ماسال، از مشرق به دریای خزر و از مغرب به شهرستان خلخال محدود می‌شود و مشتمل است بر دو دهستان به نامهای دیناچال و ییلاقی اَردِه و شهر پره سر.

شهر پره سر در ۷۰ کیلومتری مرکز استان شهر رشت، ۴۰ کیلومتری بندر انزلی و صد کیلومتری شهر آستارا واقع شده است.

نقشه پره سر

این بخش دارای دو دهستان به نامهای ییلاقی ارده و ساحلی دیناچال است. ما در این مبحث به صورت جداگانه به مکانهای دیدنی وتاریخی دو دهستان می‌پردازیم:

ییلاقی ارده

این دهستان که مرکز آن در کوه‌های تالش واقع شده ارده (Arde) نام دارد که خود یکی از قدیمی مکان‌های مسکونی غرب گیلان -حوزه تالش- می‌باشد که توابع آن روستاهای چروده(Charvade)، اندل(Andal)، وسکه(Vaske) و غیره هستند که هرکدام دارای تاریخی به مراتب قدیمی هستند مخصوصاً روستای وسکه(Vaske) که تحقیقات انجام شده در آن و آثار کشف شده در آن قدمت منطقه را حدود چهار هزار سال نشان می‌دهد که یکی از قدیمی ترین تمدنهای منطقه خاورمیانه می‌باشد که از این نظر با منطقه تول(Toul) در تالش برابری می‌کند که همه اینها نشان دهنده قدمت بسیار زیاد منطقه تالش مخصوصا در کوه‌های تالش می‌باشد؛ از دیگر جاذبه‌های این دهستان آبشار ویسادار(Visadar) است که به معنی سایه درخت بید می‌باشد که از خود شهر پره سر حدود ۱۳ کیلومتر فاصله دارد که یکی از زیباترین آبشارهای ایران و سومین آبشار مرتفع استان است.

ساحل دیناچال

این دهستان که مرکز آن ده با همین نام یعنی دیناچال(Dinachal) است بر کرانه رودخانه دیناچال تشکیل شده است و از دیدنیهای آن می‌توان به مسجد سفید (ایسبیه مزگت=Isbia mazgat) هزار ساله نام برد از دیگر مکان‌های دیدنی این دهستان می‌توان به ساحل زیبای سیمبرخاله(Simbar khale) اشاره کرد که با همت شورای شهر دوم وشهرداری سالم سازی هم شده است از مناطق دیگر ساحلی می‌توان به ساحل دهکده ساحلی رودکنار(Roud kenar) اشاره کرد؛ از مناطق زیارتی می‌توان به آرامگاه شیخ سلیمان اشاره کرد.

اقلیم

این شهر شامل جلگه و کوهستان است. هوای جلگه در تابستان گرم و مرطوب و در زمستان ملایم و هوای کوهستان در تابستان معتدل و در زمستان سرد است. آستارا با بارش میانگین سالانه در حدود ۱۲۰ روز در سال از نقاط پربارش کشور محسوب می‌شود.

آب و هوای آستارا معتدل و مرطوب و میزان بارندگی سالانه به طور متوسط ۱۵۰۰ میلی متر است. رطوبت نسبی در این منطقه بین ۷۵ تا ۸۵ درصد متغیر است. حداکثر بارندگی سالیانه در ایستگاه آستارا ۲/ ۷۸۰ میلی متر و دامنه تغییرات بارندگی سالیانه در محدوده مورد نظر بین ۲۰۰۰ میلی متر در مناطق ساحلی تا ۷۰۰ میلی متر در ارتفاعات نوسان دارد.

متوسط درجه حرارت معادل 3/17درجه سانتی گراد و معدل حداکثر دما 1/26 درجه و معدل حداقل دما 2/6درجه سانتی گراد بوده‌است متوسط روزهای یخبندان در سواحل خزر طی یک دوره ۲۰ ساله، ۱۱ روز در سال برآورد گردیده‌است. ا توجه به موقعیت جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا و نزدیکی به اقلیم کوهستان، آب و هوای مرطوب و معتدل، اندکی خنک تر از مناطق پست جلگه‌ای دیگر استان می‌باشد.

پوشش گیاهی و جانوری

آب و هوای پره سر

جغرافیای پره سر دلیل پوشش گیاهی غنی گیلان ممتاز بودن اقلیم آن است. ناحیه رویشی هیرکانی مانند یک نوار سبز، حاشیه جنوبی دریای خزر و نیمرخ شمالی رشته کوه البرز را پوشانده‌است. این ناحیه رویشی به خاطر حاصلخیزی خاک، تغییرات دما و بارندگی‌های متعدد، حاوی گونه‌های گیاهی زیادی است. جنگل‌های این ناحیه به صورت نسلی دست‌نخورده و سالم، کمربندی از درختان خزان‌کننده دوران سوم زمین‌شناسی را تشکیل می‌دهند. این جنگل‌ها که از آن به نام‌های جنگل‌های مرطوب و یا خزری یاد می‌شود ارزش‌های زیست‌محیطی و اقتصادی زیادی دارند و در زمره میراث طبیعی جهانی محسوب می‌شوند.

مهمترین کوههای این بخش عبارت اند از: سیاه کوه، آق مسجد، رَزَن، مَرزون سَر، چله، اَریوْدار یا وزمستون. رودهای شفارود و دیناچال در آن جریان دارد. کش رود/ کیش رود از کوههای مغرب شهر سرچشمه می‌گیرد و در پنج کیلومتری شمال غربی آن به دریای خزر می‌ریزد.

پوشش گیاهی

پوشش گیاهی این منطقه به سه بخش ساحلی، جلگه‌ای و کوهستانی تقسیم می‌شود. سه رود مهم بخش پره سر شامل رودهای ناو، لمیر و شفارود می‌باشند. درختان بومی منطقه شامل بلوط، شمشاد، راش خزری، انجیلی، ممرز، بلوط، تنگرس (بادام وحشی)، زربین و سرو می‌باشد. انواع دیگری از گیاهان یک ساله و فصلی هم در مناطق جلگه‌ای و ساحلی رشد و نمو می‌کنند.

پوشش گیاهی پره سر مشتمل است بر درختان توسکا، اوجا، افرا، مَمرز، شمشاد، گردو، نمدار، راش، درختان پهن برگ نواحی کوهستانی و جنگلی، و گیاهان دارویی نظیر گل گاوزبان، بارهنگ، ثعلب، گل خطمی، پونه، کاسنی، وَن، غاز ایاقی و مازو.

پوشش جانوری پره سر

پوشش جانوری پره سر بسیار متنوع می‌باشد که شامل انواع پستانداران و پرندگاه و آبزیان می‌باشد. سمندر باله دار که دارای اهمیت جهانی است از مهمترین گونه‌های جانوری پره سر می‌باشد.

پرندگان

آبچلیک آوازه‌خوان - آبچیلک پاسرخ - آنقوت - ابیا - اردک ارده‌ای - اردک تاجدار - اردک چشم‌طلایی - اردک دم‌دراز - اردک سرحنایی - اردک سرسیاه - اردک سیاه کاکل - اسکوتر بال سفید - اکراس - اکرت بزرگ - اکرت کوچک - الیکایی - باکلان - باکلان کوچک - بالابان - کبری - بلبل - بلدرچین - بوتیمار - بوتیمار کوچک - پرستو - پرستوی دریایی گونه سفید - پرستوی دریایی کوچک - پرستوی دریایی معمولی - پری شاهرخ - پلیکان - پیت تالابی - پیت خاکی - پیت درختی - پیفو - تنجه - توکاهو - جغد - چاق لق - چرخ ریسک - چک - چکاوک آسمانی - چکاوک پنجه کوتاه - چکاوک درختی - چکاوک شاخدار - چکاوک کوچک - چکاوک گندم‌زار - چلچلک پشت‌سفید - چلچلک گوش‌سیاه - چلچله دمگاه سفید - چلچله رودخانه‌ای - چلچله کوهی - چنگه - چنگه نوک سیاه - چوب پا - حواصیل ارغوانی - حواصیل خاکستری - حواصیل زرد - حواصیل شب - خوس کوهی - خوتکا - خوتکای سفید - دارکوب خالدار بزرگ - دارکوب سبز - دارکوب سرسرخ - دارکوب سیاه - دارکوب کوچک - دلیجه - دلیجه‌کوچک - دم‌جنبانک ابلق - دم‌جنبانک خاکستری - دم‌جنبانک زرد - دم سرخ معمولی - زاغ بور - زاغ نوک سیاه - زاغی - زرده پره - زنبور خور معمولی - زیر آبروک - سار - سارصورتی - سارگچه - سارچه پابلند - سارچه جنگلی - ملیحه توقی کوچک - ملیحه کوچک - منقر تالابی - منقر سفید - سنگ‌چشم پشت سرخ - سنگ چشم خاکستری کوچک - سنگ چشم کله سرخ - سهره - سینه سرخ - شاه بوف - شبگرد معمولی - صموه ابروسفید - صموه جنگلی - طاووسک - طرلان - عروس غاز - عقاب پرپا - عقاب تالابی - عقاب جنگلی - عقاب دریایی دم سفید - عقاب شاهی - عقاب‌مارخور - عقاب ماهی گیر - غاز پیشانی سفید - غاز خاکستری - غراب - فاخته - فلامینگو - فیلاش - قرقاول - قرقی - قمری معمولی - قمری فریادکش - قوی سنگ - کاکایی سرسیاه - کاکایی صورتی - کاکایی نقره‌ای - کبک - کبوتر جنگلی - کبوتر چاهی - کرکس - کیشه بزرگ - کیشم کوچک - کیشم گردن سیاه - کلاغ ابلق - کلاغ سیاه - کله سبز - کفچه نوک - کورکور - کورکورخیالی - کوکو - گاو چرانک - گنجشک - گیلار - گیلانشاه بزرگ - لک‌لک سیاه - لیل - ماهی خورک کوچک - مرغ حق - مدگوس سفید - مدگوس کاکلی - مگس گیرها - نوک پهن - هدهد - یلوه آبی

شاهین در آسمان پره سر

ماهی ها

دهان گرد دریای خزر (مار ماهی)، تاس ماهی روسی (چالباش)، شیپ، تاس ماهی ایرانی، اوزون برون، فیل ماهی خزری، مار ماهی، زالون، کیلکای معمولی خزری، سیم، کولی، ماهی خیاطه، مروارید ماهی کورا، ماش ماهی خزری، سس ماهی سر بزرگ، سس ماهی خزری، سس ماهی کورا، سس ماهی کلفت لب، سیم پرک، سیاه ماهی لنکران، ماهی کپور چکی، سفید کولی (کاس کولی)، آمور، کپور معمولی، مروارید ماهی، تیز کولی، فتوفاک، نه خاره، کپور سر گنده (بیگ هد)، سوزن ماهی، کولی قفقاز، سوف حاجی طرخان، آمور نما، سوف سفید، مخرج لوله‌ای، کفال، ماهی سفید، کفال پوزه باریک، کولمه، مترسک ستاره‌ای، لای ماهی، گاو ماهی شنی (سگ ماهی)، سیاه کولی، گاو ماهی سر بزرگ، رفتگر ماهی خاردار طلایی، گاو ماهی دهان سیاه، رفتگر ماهی خاردار خزری، شیشه ماهی، رفتگر ماهی خاردار، سه خاره، رفتگر سبیلک دار سفید رود، گامبوزیا، اسبله

پستانداران

فک خزری، موش شکول، سمور آبی گیلان، روباه قرمز، گراز، خرس قهوه‌ای، مرال، گربه وحشی (سیاه گوش)، پلنگ، گرگ، آهو و بز کوهی، شوکا، شغال

محصولات تولیدی

اهالی پره سر عمدتاً به کشاورزی، باغداری، دامداری و پرورش زنبور عسل اشتغال دارند. محصول عمدة آن برنج و دیگر محصولات مهم آن گندم، جو، نباتات علوفه‌ای و میوه‌هایی مانند ازگیل و گلابی و سیب است. صادرات این بخش برنج، میوه، عسل، ماهی، صنایع دستی چوبی، گلیم و جاجیم است. ایجاد کارخانه و کارگاههای چوب بری و نجّاری و تولید فرآورده‌های چوبی زمینة اشتغال روستاییان بخش پره سر و نقاط دیگر را فراهم آورده و از مهاجرت آنان به شهر کاسته است. آب کشاورزی از طریق رودخانه و آب آشامیدنی از چاههای عمیق و نیمه عمیق از طریق لوله کشی تأمین می‌شود.

محصولات این منطقه به دلیل قرارگیری در مجاورت دریاچه کاسپین و همچنین جلگه حاصلخیز آن و جاری بودن رودهای دائمی بسیار متنوع است. این محصولات شامل: شالیکاری (برنج)، گندم، مرکبات، کیوی، آلوچه، ماهیگری و شیلات، پرورش ماهیان سردآبی، گیاهان داروئی، گیاهان روغنی و....

مذهب

بیشتر سکنة بخش پره سر با گویش طالشی و گیلکی و بعضی از روستاییان به زبان ترکی سخن می گویند. اکثر مردم آن سنّی شافعی و عده‌ای دیگر شیعه‌اند.

بقاع متبرکه

بقعة سلطان برزکوه در قلة برزکوه و سفیدمسجد یا اسپیه مزگت که قدیمترین مسجد منطقة ییلاقی اَرده و پره سر است و گچ بری و کتیبه‌ای به خط کوفی دارد.

مقبرة سید نجم الدین در آبادی «جنبِ سرا»ی پره سر که تاریخ تحریر شجره نامة آن به بیش از سیصد سال پیش می‌رسد؛ زیارتگاه شیخ ابوالمعالی؛ بَرزِه تُربه در آبادی صیقل سرا و زیارتگاه مُلاتُربه در آبادی ملاّ محله که در آن سنگ گورهای قدیمی دیده می‌شود.

مکانهای دیدنی

پره سر به دلیل تاریخ بسیار غنی و همچنین طبیعت بکر خود دارای نقاط دیدنی بسیاری است که چند مورد آن در ذیل ذکر می‌شود.

سلطان برزکوه

واقع در قله برزکوه مرتفع ترین کوه ییلاقی پره سر تالشدولاب. بنا از سه اطاق بسیار کوچک و محقر و با حیاطی تنگ و باریک تشکیل شده است که بوسیله دیواری سنگی بر قله کوه محصور شده است، بافت این بنا ساده، اما قد یمی است و مصالحی که در آن بکار رفته از سنگ و گل است، کف اطاقهای گلی، سقف واشان کشی بدون لمبه و بام آن لته سر، مقبره اصلی که بزرگتراست از آن سید جلاالدین معروف به سلطان برزکوه مقبره دیگری در کنار آن قرار دارد، مدفن دو تن از نزدیکان سلطان برزکوه می‌باشد، بنا به روایت اهالی یکی از این دو بنام شیخ جنید خدمتکار یا معلم او ودیگری پهلوانی برزو نام سردار یا غلام سید جلاالدین است مقبره سوم مدفن سید فیروزه مادر سلطان برزکوه است میرزا ابراهیم ملگونوف از این بقعه نام برده‌اند واین بقعه بسیار مورد عزت و احترام اهالی است.

آبشار ویسادار

این آبشار ۲۵ متر ارتفاع دارد و از این حیث سومین آبشار مرتفع گیلان می‌باشد و در ۱۳ کیلومتری غرب پره سر و در کوههای تالش قرار دارد. مسیر رسیدن به این ابشار زیبا از داخل شهر پره سر و سه راه احمد می‌باشد.

رودخانه ویسادار

ویسادار به معنی سایه درخت بید است و اُبهت این پدیده طبیعی زمانی بیشتر می‌شود که از پایین به آن نگاه کنند، صدای ریزش آب از ارتفاع ۲۵ متری و نیم دایره‌ای که آب در دل سنگ و صخره برای رسیدن به رودخانه ایجاد می‌کند، منظرهٔ فوق العاده دیدنی است. صدای پرندگان و شر شر آب و نور خورشید که از لابه لای درختان انبوه خود را به زمین می رساند، جلوه‌ای است که در کمتر منطقه‌ای یافت می‌شود.

ییلاقات پره سر

ییلاقات پره سر در سمت غرب پره سر در کوهستان‌های تالش جای گرفته‌اند، از مهمترین این ییلاقات می‌توان به وسکه، ارده، چروده، زندانه و دوران را  نام برد. در ییلاق زیندونه هرساله مسابقات اسب دوانی برگذار می‌شود و گورستان روستای وسکه دارای تاریخی چند هزارساله می‌باشد.

مسابقات اسب دوانی

عده‌ای از مردان یا زنان تالش، سوار اسب شده مسیر معینی را طی می‌کنند و نفراتی که زودتر به خط پایان برسند به ترتیب اول، دوم، سوم و... شناخته می‌شوند و هدایایی به نفرات اول تا سوم داده می‌شود. در سال‌های اخیر مسابقات اسب دوانی در ییلاقاتی نظیر برین، آرده و زندانه در پره سر برگزار می‌شود و هدف از آن ایجاد توانائی‌های سوارکاری در عموم مردم می‌باشد زیرا چابک‌سواران بهتر می‌توانند به مقصد برسند و کارهای خود را سریعتر انجام دهند.

اسب‌سواری از قدیم الایام تاکنون یکی از بازیهای رایج در بین تالش‌ها به شمار می‌آید و اسب همواره نقش مهم و اساسی در زندگی تالش‌ها و به خصوص خانوارهای کوچنده ایفا کرده است.

پارک جنگلی دکتر درستکار

این پارک جنگلی زیبا در ۹ کیلومتری شمال پره سر به نام مرحوم دکتر درستکار اولین شهردار پره سر نامگذاری شده است و به مساحت ۱۰۷۰ هکتار است.

این پارک در ضلع غربی جاده پره سر به تالش واقع شده است و به نام مرحوم دکتر درستکار یکی از پایه گذاران جنگلشناسی در ایران نام گذاری شده است، مرحوم درستکار در راه اندازی این پارک زحمات زیادی را متقبل شد، ایشان فارغ التحصیل دانشگاه ژان بولیو بلژیک بوده و از اساتید بنام دانشگاه تهران بودند و در سال ۱۳۷۴ به دیدار حق شتافتند.

در مدخل ورودی پارک امکانات رفاهی جهت اسکان شامل آلاچیق و سرویس بهداشتی و امکانات تفریحی کودکان فراهم شده است.

در داخل پارک انواع گونه‌های پهن برگ دیده می‌شود، بخشی از پارک به دلیل تراکم انواع درختی و زیر درختی غیر قابل نفوذ است. این پارک می‌تواند یکی از سایتهای گردشگری خاص (توریست طبیعت گرد خارجی و علمی و صید و شکار) مورد بهره برداری قرار بگیرد.

سواحل دریا

سواحل دریای کاسپین (خزر) در ۷ کیلومتری شرق پره سر که در سیمبرخاله سالم سازی هم شده است. سواحلی ماسه‌ای و زیبا را در پره سر شاهد می‌باشیم.

بازار هفتگی

مطابق رسم شهرهای شمالی ایران بازاری هفتگی در شهر پره سر هم برگذار می‌گردد که در روز سه شنبه است به همین دلیل آنرا سه شنبه بازار می‌نامند.

بازارهای هفتگی گیلان میراثی ماندگار که از دیرباز تا امروز با حضور فعال مردم به بخشی مهم از فرهنگ این سرزمین کهن تبدیل شده، همواره به عنوان یک جاذبه فرهنگی اقتصادی در جذب گردشگر در تمام فصول موثر بوده است.

در یک کلام می‌توان گفت: بازارهای هفتگی گیلان رنگین کمانی زیبا از جلوه‌های گوناگون رسم‌ها، سنت‌ها، آداب و انگاره‌های قومی و ملی را در یک روز از هفته در شهرهای مختلف به معرض نمایش می‌گذارد.

این بازارها، محلی برای تبادل کالا، فروش محصولات روستایی و صنایع دستی و خرید کالاهای شهر به شهروندان، مسافران و گردشگران در طول سال است.

گیلانی که همواره در همه فصول زیبایی طبیعی و سر سبزی خود را حفظ کرده در آستانه بهار زیبایی اش را در تنوعی از رنگ‌ها و شاهکار خلقت به نمایش می‌گذارد و هر گردشگری را مجذوب و مفتون در اینهمه زیبایی تنیده شده در کنار هم می‌کند.

نیروگاه‌های پره سر

نیروگاه سیکل ترکیبی پره سر

نیروگاه سیکل ترکیبی پره سر با ساختار BoT، ظرفیت ۹۶۸ مگاوات در شرایط ISO و متشکل از دو بلوک (هر بلوک شامل دو واحد گازی و یک واحد بخاری) در پره سر درحال بهره برداری می‏باشد. این نیروگاه شامل ۴ واحد توربین گازی هریک به ظرفیت ۱۶۲ مگاوات و ۲ واحد توربین بخار هریک به ظرفیت ۱۶۰ مگاوات می‏باشد و انرژی الکتریکی تولید شده نیروگاه سیکل ترکیبی پره سر از طریق پست ۲۳۰ کیلو ولت و تعداد ۸ فیدر به شبکه برق سراسری منتقل می‏گردد.

این نیروگاه با سرمایه گذاری شرکت مپنا اینترنشنال با هزینه ای بالغ بر 575 میلیون یورو توسط بخش خصوصی ساخته و مورد بهره برداری قرار گرفته است. از مشخصات این نیروگاه می توان به 3 مخزن سوخت هر کدام به ظرفیت 20 هزار متر مکعب که در حالت قطع گاز توان فعال نگه داشتن نیروگاه را تا 45 روز دارا است همچنین پست 230 کیلو ولت آن اشاره کرد. لازم به ذکر است تا این تاریخ 3 واحد گازی این نیروگاه به بهره برداری تجاری رسیده اند و در حال حاضر کل نیروگاه(شامل بخش گاز و بخار) بالغ بر 90 درصد پیشرفت واقعی داشته است.

مشاهیر

پره سر به دلیل ارتباطات گسترده خود با سه منطقه تالش نشین و ترک نشین و گیلک نشین دارای خصوصیات فرهنگی مختص به خود می‌باشد و ادیبان بزرگی از این خطه برخواسته‌اند.

محرم رضایتی کیشه خاله

سال ۱۳۴۰ در یک خانوادة روستایی کشاورز در قریة حوریان دیناچال از توابع بخش پره سر شهرستان رضوانشهر متولد شد. دورة دبستان و راهنمایی را در دهستان دیناچال، و دورة دبیرستان را در شهر رضوانشهر سپری کرد. آذر ۱۳۵۹ همزمان با جنگ عراق علیه ایران به خدمت سربازی اعزام شد و عمدتاً در مناطق جنگی جنوب ایران (خوزستان) خدمت کرد. پس از دورة خدمت، مدتی به عنوان معلم ابتدائی در ییلاق لتوم پره سر به تدریس اشتغال داشت. سال ۱۳۶۲ همزمان با بازگشایی دانشگاهها در رشتة زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان پذیرفته شد و در سال ۱۳۶۶ با احراز رتبة نخست فارغ التحصیل شد. پس از آن، حدود یک سال و اندی در دبیرستانهای پره سر و رضوانشهر به تدریس مشغول شد. سال ۱۳۶۷ به عنوان بورسیة وزارت فرهنگ و آموزش عالی در کارشناسی ارشد رشتة زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز پذیرفته شد و در سال ۱۳۷۰ فارغ التحصیل گردید و در اواخر همان سال در گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان مشغول به کار شد. سال ۱۳۷۵ وارد دورة دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران شد و در خردادماه سال ۱۳۸۰ تحصیلات خود را به پایان رسانید.

میرزا فرهاد شهنازی

او از اهالی روستای ارده پره سر بود. تاریخ تولدش را کسی‌نمی‌داند ولی در سال ۱۳۱۷ ش به سن حدود ۹۰ سالگی چشم از جهان‌فرو بسته و در زادگاهش به خاک سپرده شده است.

اشعار زیر نمونه‌ای ازسروده‌های اوست:

شعر اول

وِل اَحمر اشت‌ِ رُخسارَ دلبَر

سیا زلفر مشکه تاتارَ دلبر

بَمنکا دور مَگَرد مشتاقیم از ت‌ِ

اشت‌ِ دوری ب‌َ من دشوْارَ دلبر

شعر دوم

جَرگ‌َ ی شوخ و شنگون سرفرازیش‌

گهی ب‌َ غمزَ، گه مشغول نازیش

گهی طاوْوس مستیش نزد شاهون‌

گهی دست بزرگان شوخ‌َ بازیش

دکتر شهرام نوائی ارده

مهندسی شیمی دانشگاه تهران، کارشناسی ارشد تکنولوژی کاغذ و خمیر کاغذ دانشگاه AIT، دکترا مهندسی شیمی دانشگاه پلی تکنیک مونترئال

ورزش پره سر

منطقه پره سر منطقه‌ای ورزش خیز و ورزش دوست می‌باشد و ورزشهایی مانند والیبال و فوتبال، کشتی گیله مردی، کاراته و شطرنج در پره سر طرفداران فراوانی دارند.

والیبال در این منطقه به صورت حرفه‌ای پیگیری می‌گردد و تیم تولید فنر پره سر در لیگ دسته یک والیبال کشور در سال ۱۳۸۷ حضور داشتند که دلیل آن از دست دادن سهمیه صعود به لیگ برتر در روزهای پایانی لیگ بود.

به صورت فصلی در پره سر مسابقات منطقه‌ای و استانی کشتی گیله مردی برگذار می‌گردد.

تیمهای فوتبال به صورت تیمهای پایه و نوجوانان در مسابقات لیگ استانی حضور دارند.، ولی مسابقات فوتسال به دلیل وجود دو سالن سرپوشیده شهید مهربخش و شهید ویرانی در محوطه ورزشی خلخالیان پره سر به صورت حرفه‌ای تر برگذار می‌گردد.

تیمهای پره سری در مسابقات استانی شطرنج حضور دارند.

زبان

تالشی نام یکی از زبان‌های ایرانی شمال غربی است که در منطقه پره‌سر مردم به لهجه تالشی مرکزی بدان تکلم می‌نمایند، اما در سال‌های اخیر زبان ترکی نیز در این منطقه رسوخ کرده‌است

ضرب المثلها

راستَه گَف همیشَه تِل َ: حرف حق همیشه تلخ است.

ویر ویریتِه نَه چموشَ پِره زِریست: با دویدن زیاد فقط پاپوش پاره می‌شود. (کنایه از کار بیهوده کردن.)خدا خَری شاخ نِدَرو مارجینه لینگ!: خدا به خر شاخ ندهد و به مورچه پا! (کنایه از عدم واگذاری اختیار به افراد کم ظرفیت)

شیره خَربیزَه شالی قسمتَه بَب: خربزه شیرین نصیب شغال می‌شود. (کنایه از رسیدن چیز مهم یا جایگاهی مهم به کسی که هم شان آن نیست)

بهاری هَوا ژِن و شُو دَعوا: دعوای زن و شوهر مانند هوای بهاری است. (به مسائل زودگذر و ناپایدار اشاره دارد

اَسالِم

 یکی از شهرهای استان گیلان در شمال ایران است.این شهر با جمعیت ۳۹٬۵۷۵ نفر در بخش اسالم شهرستان تالش قرار دارد. در دوره‌هایی نیز مرکزیت شهرستان تالش را داشته‌است.

ناورود از این شهر می‌گذرد، آن را به دوبخش تقسیم می‌کند و پس از طی چند کیلومتر به دریای خزر می‌ریزد. صنایع دستی (گلیم و سفال)، فراورده‌های دامی، چوب و کاغذ این ناحیه شهرت فرامنطقه‌ای دارد. در پیرامون این شهر گردشگاه‌های فراوانی وجود دارد؛ از جمله ساحل گیسوم و جاده اسالم - خلخال. مردم این ناحیه به زبان تالشی ، ترکی صحبت می‌کنند.از نقاط دیدنی می‌توان به پارک جنگلی گیسوم. جاده اسالم به خلخال ومسجد جامع ولیعصر(عج) ومنزل جلال ال احمد و... اشاره کرد

بخشي از طبيعت زيباي اسالم لوكيشن فيلم پرهزينه «حضرت سليمان» بود تا شهر مشهور «اورشليم» را به بيننده نشان بدهد.

شهر ماسوله

در جنوب غربی استان گیلان در ۲۰ کیلومتری شهر ماکلوان ، ۳۶ کیلومتری شهر فومن و ۶۰ کیلومتری شهر رشت قرار دارد.این شهر با وسعتی معادل ۱۰۰ هکتار در مختصات جغرافیایی ۴۸ درجه، ۵۹ دقیقه طول شرقی و ۳۷ درجه، ۹ دقیقه عرض شمالی واقع است و محدوده­ی آن از سمت شمال به شهرستان ماسال، از سمت جنوب به طارم علیا(استان زنجان)، از سمت شرق به جلگه شهر فومن و از سمت غرب به شهرستان خلخال(استان اردبیل) می­رسد. محدوده مرکزی ماسوله از سه جهت شمال،جنوب و غرب

به کوه و از طرف شرق بر دره­ای زیبا مشرف است .ارتفاع آن از سطح دریاهای آزاد برابر با ۱۰۵۰ متر است. آب و هوای ماسوله کوهستانی، با تابستانهای خنک و زمستانهای سرد و پر برف است. اطراف ماسوله پوشیده از جنگل است. و راه اصلی ارتباطی آن، جاده­ای است که به سمت فومن کشیده شده است. دین مردم ماسوله اسلام و مذهبشان شیعه است. زبان اصلی مردم ماسوله «تالشی» است. که ریشه در زبان پهلوی کهن دارد. این شهر طی شماره ۱۰۹۰ در فهرست آثار ملی به عنوان میراث فرهنگی و طبیعی به ثبت رسیده‌است

این شهر هم اکنون رویارو با مسائلی مانند ریزش سنگ، سیل، رانش زمین، زمین‌لرزه، تصرف به منظور توسعه عمرانی و انسانی و تخریب و... می‌باشد.

تاریخ

حدود سده هشتم هجری(قرن ۱۴ میلادی) مردمانی از نقاط مختلف سرزمین گسترده ایران به همراه مردمان کهنه ماسوله که در ۶ کیلومتری شمال غرب این شهر واقع است به نقطه ای که هم اکنون به عنوان شهر ماسوله شناخته شده است کوچ کردند. طی کاوش‌های انجام شده از محوطه باستانی کهنه ماسوله سفالینه هائی متعلق به قرون پنجم تا هشتم هجری قمری بدست آمده‌است که دقیق‌ترین مستندات قابل توجه تاریخی می‌باشند. در ۱۰ کیلومتری بالاتر از ماسوله جدید، ماسوله قدیم با آثار و بازمانده‌های انسانی از قبیل سنگ کوره و... در منطقه‌ای گسترده پراکنده شده‌است که جزء آثار باستانی بشمار می‌آیند.

گردشگری ماسوله

ماسوله شامل وسعتی معادل یکصد هکتار منطقه تحت حفاظت میراث فرهنگی و منابع طبیعی، یکی از خوش آب و هواترین نقاط ایران است که هر ساله پذیرای ده ها هزار گردشگر می باشد. شهر تاریخی و توریستی ماسوله به دلیل داشتن معماری منحصر به فرد در جهان شناخته شده است. ماسوله با کوهستان های مرتفع، جنگل و ییلاقات سرسبز از توریستی ترین مناطق شمالی ایران با جلوه های طبیعی فراوان به ویژه در اواخر بهار و فصل تابستان است و قله شاه معلم در ماسوله با ارتفاع ۳۰۵۰ متر بلندترین نقطه استان گیلان و هدفی جذاب برای گروههای کوهنوردی می باشد.

معماری ماسوله

ماسوله دارای معماری منحصر به فردی است. محوطه جلوی خانه‌ها و پشت بام‌ها هر دو به عنوان پیاده رو استفاده می‌شوند. بافت معماری ماسوله در دوران زندیه شکل گرفته است و خیابان‌های کوچک و پله‌های بسیار به هیچ وسیله نقلیه موتوری اجازه ورود نمی‌دهد. معماری ماسوله در یک جمله توصیف می‌شود: حیاط ساختمان بالایی پشت بام ساختمان پایینی است. تعداد طبقات ساختمان‌ها معمولا تا دو طبقه می رسد.

مردم ماسوله

ماسوله­ ی قدیم یا «کهنه­ ماسوله» که در فاصله «هشت کیلومتری غرب جاده ماسوله به خلخال» قرار گرفته است سکونتگاه اصلی و اولیه ماسوله­ ایها بوده است که اکنون آنچه در این مکان به چشم می­خورد سنگ دیوار بناهای آن است.در نخستین کاوش­های باستان­شناسی شهرستان فومن که در شهریور ماه ۱۳۷۴ توسط هیئت پژوهشکده باستان­شناسی سازمان میراث فرهنگی استان گیلان در این محوطه صورت گرفت مشخص شد که از سده پنجم تا هشتم هجری «کهنه­ ماسوله» به عنوان یکی از مراکز مهم در زمینه فلزکاری بوده است.همچنین سفال­های لعابدار با رنگهای متنوع که مشخصات دوره سلجوقی را داشته­اند در این منطقه کشف شد این ناحیه به دلیل اهمیت و اعتبار تاریخی آن در شهریور ۱۳۸۵در فهرست آثار ملی ثبت شد. درباره منتقل شدن ماسوله­ ایها به مکان فعلی آرای مختلف و گوناگونی ارائه شده است یکی از مشهورترین آنها اینست که عون­بن­علی از نوادگان امام اول شیعیان به همراه سید جلال­الدین اشرف از فرزندان موسی کاظم امام هفتم شیعیان که مزارش در شهر آستانه اشرفیه گیلان قرار دارد در جنگی در حوالی طارم زنجان زخمی شد و راه ماسوله در پیش گرفت و در مکان فعلی ماسوله جان سپرد و به خاک سپرده شد. سپس به تدریج ماسوله­ ایها در اطراف مزارش خانه ساختند و بدین ترتیب ماسوله فعلی شکل گرفت. روایتی زلزله بزرگ سال ۸۹۰ هجری قمری را علت کوچ ماسوله­ ایها به مکان فعلی بیان می­کند و روایتی دیگر نیز همه­گیر شدن بیماری طاعون در سال ۹۴۳ هجری قمری در کشور را دلیل جا به ­جایی ذکر می­کند. ولی نسلهای بعدی، در همین مکان جدید هم ماندگار نشدند و شهری که مرکز داد و ستد و شاهراه ارتباطی بین گیلان و زنجان و آذربایجان بود و بازار، کاروانسراهای و صنایع فلزی و غیر فلزی آن رونق فراوان داشت در ابعاد یک روستا درآمد. زمانی قرار گرفتن ماسوله در نقطه ثقل گیلان، زنجان و آذربایجان اهمیت ویژه­ای به آن بخشیده بود ولی با با ایجاد راههای اصلی بین گیلان و آذربایجان و گیلان و زنجان از دیگر مسیرها، ماسوله رونق اقتصادی و به دنبال آن، جمعیت خود را از دست داد اشغال کشور در سال ۱۳۲۰ خورشیدی در جریان جنگ جهانی دوم و هرج و مرج ناشی از آن نیز بر مهاجرت اهالی ماسوله تاثیرگذار بود. شهرداری ماسوله در سال ۱۳۱۱ هجری خورشیدی تاسیس شد ولی در سال ۱۳۱۸ تعطیل گردید. و در سال ۱۳۴۱ مجددا شروع به کار کرد. مردم ماسوله نقش والایی در تاریخ جنبش جنگل در برابرتهاجم روسیه و بریتانیا داشته اند. ماسوله­ ایها به قوای جنگل کمک می­کردند و عده­ای مانند شهید باباغلامعلی در کنار آنها می­جنگیدند.

وجه تسمیه نام ماسوله

نام ماسوله حداقل از سده­ی هشتم و نهم هجری به بعد به همین صورت کنونی خود کاربرد دارد. برخی آنرا برگرفته از نام کوهی در جوار ماسوله به نام «ماه­سالار»‌ می­دانند به باور ایشان این ناحیه ابتدا «ماسالا»‌ خوانده می­شد و بر اثر کثرت استعمال بعدها به «ماسوله»‌ مبدل شد. به روایتی دیگر کلمه «ماسوله»‌ از دو بخش «ماس»‌ و «اوله»‌ تشکیل شده است. بخش نخست در فرهنگ­های ایرانی به معنای کوه و مانع و بخش دوم نیز به معنای بلند است که در ترکیب با «های»‌ تصغیر به مفهوم «مانند»‌ آمده است. بنابر این ماسوله را می­توان « کوه بلند »‌ و «کوه­مانند »‌ معنا کرد. با تکیه بر زبانهای­سانسکریت و فارسی­میانه آنرا «ماه کوچک» یا « سرزمین ماه کوچک» نیز معنا کرده­اند. برخی این نام را برگرفته از نام «موصل»‌ شهری در اقلیم­کردستان­ می­دانند و معتقدند ماسوله ایهای اولیه کرد بودند و آیین ایزدی(از ادیان باستانی آریایی یا دین ساختگی قرن ششم هجری) داشتند. حال آنکه به یک تفاوت ساده یعنی تفاوت «ص» و «س» توجه نشده است. از این رو این تعبیر سطحی به نظر می رسد این تعبیر باعث داستانسراییهای دیگری نیز نزد افراد مغرض، کم سواد یا بی سواد شده است.(مثل ربط دادن قیام مختار بر علیه خلیفه اموی یزید و اینکه مردم ماسوله از بیم مختار به محل فعلی فرار کردند)بدون توجه به اینکه تمام مردم ماسوله از دیر باز شیعه اند و مراسم ویژه ماه محرم ماسوله جز دیدنیهای این شهر محسوب می شود. تعبیری دیگر ماسوله را کلمه­ای عربی و واژه­ای مرکب از «ما»‌، «سو»، «ل»‌ ‌و «ه»‌ و به معنای «جایگاهی که فقر و زشتی در آن راه ندارد»‌ معنا می­کند.

بسیاری از ­پژوهشگران چنین توجیه و روایاتی را صحیح نمی دانند.آنچه صحیح تر به نظر می رسد این است که: ریشه کلمه ماسوله مانند کلمه ماسال(شهری در نزدیکی ماسوله) فارسی است(به معنی مانند کوه) و هسته اصلی مردم ماسوله مانند مردم ماسال تالشی(تیره آریایی ساکن در البرز غربی که نخستین بار با نام کادوسیان در تاریخ ایران به عنوان سپاهیان هخامنشی شناخته شده اند.) است حتی عده ای معتقدند مردم ماسوله متمولین ماسال هستند که برای در امان بودن از دزدی و چپاولهای دسته های غارتگر که تا اواخر دوره قاجار نیز بسیار رواج داشت در این ناحیه ساکن شده اند.و معماری ماسوله که متعلق به دوران زند است برای دفاع راحت تر در برابر گروههای چپاولگر مشابه نقاط ديگري در غرب و شمال غربي ايران و خراسان زنجیروار ساخته شده است. و نيز شواهدي چون گويش قديميهاي ماسوله كه حتي به فارسي پيش از ورود اعراب بر مي گردد مثلا "هفت"، " هپت" و "اسب"، "اسپ" تلفظ مي شود و به "خانه" ،"ك ء" گفته ميشود همانطور كه در فارسي باستان گفته مي شد و مرد را کدخدا و زن را كدبانو مي گفتند و در واقع مي شود گفت ماسوله شهری است با ناگفته ها و ناشناخته‌های بسیار.

پیام

پیام شما

لطفا دیدگاه یا درخواست خود را از طریق فرم زیر ارسال نمایید: