سعید کیوان‌پور (شیرانی) نویسنده و شاعر

آثار و مکشوفه های تالش

شاید نسل امروز ندانسته باشد که مکشوفه هائی در این شهر تاریخی ((تالش )) وجود داشته !؟ وکی ودر چه زمانی آنان کشف شده وبه کجا سپرده شده است.

آثار باستانی تالش

برای بررسی وشناخت آثار باستانی مکشوفه در ایران تاریخچه حفاری در نقاط مختلف ضروری به نظر می‌رسد .به موازات کاوشها . بررسی های تاریخی وباستان شناسی جلگه ی بین النهرین ونواحی آسیای غربی ، در ایران نیز از اواخر قرن نوزدهم به کمک باستان شناسان فرانسوی وانگلیسی  در اواسط قر بیستم باستان شناسان ایرانی به حفاری های گوناگون پرداختند ونتایج سودمند وبسیار جالب تاریخی عاید گشت.

کاوشهای علمی دولت فرانسه با اجازه دربار ناصر الدین شاه ومظفر الدین شاه امتیاز 5 ساله گرفت وتمدید می‌گشت، این کاوشها ی علمی تاسال 1310 خورشیدی ((وقوع جنگ جهانی دوم)) ادامه یافت وبعد از آن هیئت علمی ایران وارد اماکن های باستانی شدند واشیاء وآثار گرانبها را به موزه ایران باستان تقدیم کردند. در مسافرت ناصر الدین شاه به اروپا در سال 1889 با تقدیم هدایائی از طرف وزیر مختار فرانسه ودعوت او برای تماشای نمایشگاه آثار باستانی ایران عقد قرار داد حفاری در تمام خاک ایران به دولت فرانسه در 12 مه سال 1895 به امضاء رسید .اما از طرف فرمانداری وقت خوزستان و عشایر همکاری لازم انجام نگرفت  وکار هیئت پیشرفتی نکرد و در مسافرتی که مظفر الدین شاه در سال 1900 میلادی به اروپا کرد .هیئت پاریس ضمن پذیرائی باشکوه امتیاز حفاری را برای مدت نامحدود به ایران منعقد کرد ، دمرگان که مصر را حفاری می‌نمود با پروفسور شیل وژکیه به ایران آمدند ودر شوش واطراف تهران وهشتپر وطوالش ، مازندران وآذربایجان مشغول کاوش شدند واشیاء فراوانی را به موزه لوور پاریس انتقال دادند ، بنابراین با توجه به مقدمه نخستین کسی که در منطقه شمال ایران به تحقیقات باستان شناسی پرداخت (( ژاک دمر گان)) فرانسوی است .وی که مدت ها در نواحی ساحلی جنوب ودریای مازندران تحقیق می کرد، حاصل مطالعات خویش را در مورد تالش تحت عنوان تحقیقات باستان شناسی هیأت علمی فرانسه به چاپ رساند .حفریات وی به همراه برادرش هانری در حوالی سال های 1899 و 1902 ق ، در مناطق تالش ونقاط همجوار آن در خاک آذربایجان انجام شد.کاوشهای اینان در مناطق شرق آذربایجان واطراف شهر نمین وناحیه تالش در گورستان های پیش از تاریخ نواحی حسن زمینی ، شیر شیر ، دوخالیان ، آق اولر ، قیلا خانه ، لرداغی ،وجالیک ،تالش کپرو، خواجه دود کپر وگورستان های باستانی ناحیه نمین انجام شد.

در نتیجه این عملیات و کاوشها مشخص شد که قبور گورستان های این مناطق به صورت دخمه یا ((تومولوس )) است که در فارسی به آن ((گورکان)) می‌گویند ، قسمت عمده ای از این گورستان ها مورد تجاوز عتیقه جویان قرار گرفت  واز قبور دست نخورد ه ، اشیایی مانند ظروف سفالین به رنگ سیاه وقرمز وخاکستری بدون نقش واشیای فلزی محدودی از جنس برونزو آهن به دست آمد. از آثار دیگر کشف شده .وسایل زینتی ونیز زیور آلات طلائی ونقره ای مربوط به زنان بوده .بابررسی آثار به دست آمده می توان آنها را متعلق به عصر برنز جدید یا آهن قدیم دانست ، این منطقه احتمالاً قلم رو ((کادوس)) بود.ونوع قبور آنها با آرامگاه سکاییان وسنت تدفین این قوم تشابه دارد. در کاوش های باستانی سال 1379 در محوطه مریان و آق اولر ، توجه هیئت اعزامی روی گورستان شماره 2 معطوف شد.

طی این کاوش ها بخشی از گورهای چهار چینه ی گورستان که با تراکم فوق العاده در کنار هم قرار داشتند، به دست آمده .با کشف تعدادی گور حاوی  اسکلت انسانی وآثار سفالی ومفرغی همچون ظرف ، سلاح ، اشیاء ، تزیئنی و ..؟متعلق به دوره هزاره یکم پیش از میلاد مسیح، کار مطالعات انسان شناسی وآسیب شناسی وباستان شناسی بر روی این آثار آغاز شد.در یکی از گورهای کاوش شده ، پیکر زن به دست آمده که در دست آن زن یک زره جنگی قرار داشت . محمد رضا خلعتبری ، سرپرست هیأت کاوش ، معتقد است که دلیل برجای ماندن اسکلت  ها پس از سالیان دراز در این گورستان ، قلیائی بودن خاک این منطقه است .در تمامی گورهای کاوش شده ، در کنار پیکر افراد مدفون ، اشیائی همچون ظروف سفالی ومفرغی ، ابزار وادوات جنگی ،وسایل تزیئنی و آئینی ((همچون گردنبند ، دست بند، و.... به دست آمده است.که این امر نشان دهنده رواج نظریه اعتقاد به زندگی پس از مرگ در میان این مردمان در حدود سه هزار سال پیش از این است.

گزارش و عکس از جناب آقای محمد رضا خلعتبری پژوهشگر پایگاه میراث فرهنگی تالش

مقدمه

کاوش های باستان شناسی در استان گیلان دارای سابقه بسیار طولانی است ، اما بدلایلی که علت آن چندان بر ما روشن نیست تا آغاز انقلاب اسلامی تمامی کارهای مطالعاتی وپژوهشی استان در منطقه دیلمان ،رود بار وعمارلو متمرکز بوده است .در نتیجه بخشهای وسیعی از این استان در شرق وشمال غربی آن بویژه تالش از دید باستان شناسان کشور پنهان مانده است .آغازین کارهای پژوهشی در منطقه تالش پس از انقلاب اسلامی وبر اساس یک برنامه اضطراری صورت گرفته زیرا در زمستان سال 1370 بهنگام احداث جاده در مسیر پونل به خلخال ومیانه در مقطع روستای ییلاقی وسکه تیغه ماشین آلات راهسازی به چندگور باستانی برخورد نمود که با دخالت مأمورین حفاظت آثار باستانی مستقر در ماسال از ادامه کارشان جلوگیری وموضوع از طریق اداره کل میراث فرهنگی استان گیلان به اطلاع معاونت پژوهشی رسانده ودرخواست رهنمود لازم را می‌نمایند ودر نتیجه از محوطه مزبور بازدید وانجام کاوش در مسیر خاکبرداری شده اجتناب ناپذیرتشخیص داده می‌شود .نگارنده که توفیق آنرا داشته است تا گورستان مزبور را بکاود وبه آثاری ارزشمند از دوره پارت دست یافته که این کاوش خود سبب شد تا در ادامه آن دره شفارود وپس از آن دره کرگانرود در جنوب شهرستان تالش موردبررسی وشناسایی قرار گیرد .بررسیهای انجام شده در دو سوی دره های یاد شده به کشف محوطه های گورستانی متعددی منتهی گردیدکه پراکندگی آثاروبافت معماری قبور بر جای مانده حکایت از حضور امارت نشین های متعددی از آغاز عصر آهن ((1500-1400 ق.م )) تا دوره ساسانی در آن را داشت.

کاوش تعدادی از محوطه های باستانی در حوزه شهرستانهای تالش ورضوانشهر ،چاپ نتایج هر فصل کار پژوهشی ، تهیه فیلم مستند از مراحل کاوش محوطه های یاد شده و سلسله همایش های تحت عنوان ((گزارش به مردم )) سبب شد تا هیات علمی کاوش باستان شناسی تالش در سطح ملی از جایگاه ممتازی برخوردار وتالش به کانون مطالعات باستان شناسی استان گیلان بدل گردد. مرحله جدید فعالیتهای باستان شناسی منطقه تالش بر اساس  یک برنامه اضطراری که پس از انقلاب اسلامی ایران درغرب روستای ییلاقی وسکه ودر دیواره جاده در دست احداث پونل به خلخال صورت گرفت .آغاز شد واین خود مقدمه ای بوده است تا کاوشهای باستان شناسی استان گیلان که تا آن زمان در حوزه رودبار ودیلمان متمرکز بوده است به سوی تالش هدایت گردد که تاکنون نیز ادامه دارد.

گورستان باستانی وسکه

در اسفندماه سال 1370 در ادامه انجام عملیات راهسازی در مسیر جاده پونل به خلخال ومیانه در غرب روستای ییلاقی وسکه تیغه ماشین آلات  راهسازی به چند گور باستانی برخورد نمود

منظره عمومی روستای وسکه. دید از غرب

که با دخالت مامورین حفاظت آثار باستانی جلوگیری وموضوع به اطلاع معاونت پژوهشی سازمان رسانده ودرخواست رهنمود لازم را می‌نماید.در ضمن بازدید کارشناسی که از محل خاکبرداری شده بعمل آمده ادامه کاوش در دیواره جاده اجتناب ناپذیر تشخیص داده می‌شود که درادامه آن اینجانب در راس هیأتی جهت انجام کارهای پیش بینی شده عازم استان گیلان می شود .واین خود سبب شد تا کارهای پژوهشی استان گیلان که تاآن زمان در حوزه رودبار وبویژه سفید رود متمرکز بوده است به سوی تالش هدایت گردد.کاوش این گورستان که تنها در دیواره جاده در دست احداث صورت گرفت به کشف هفت گور از نوع قبور چهار چینه سنگی وحفره ای ساده ویک گور کلان سنگی منتهی گردید که آثار بسیار ارزشمندی نیز از آن تحصیل گردید .از آنجا که در عملیات راهسازی بیش از  این گورستان از هم پاشیده شده بود ، ادامه کاوش در بخش وسیعی از آن از هیات سلب شد مطالعات انجام شده برروی اشیاء مکشوفه تعلق این گورستان را به دوره پارت مسلم نمود.

بخشی از اشیا ء مشکوفه گورستان وسکه.

وضیعت تدیفن در گور شماره 3.

ورودی گور03 دید از شرق

محوطه باستانی میانرود

ورودی گور 10 از نوع قبور کلان سنگی

کاسه سفالی با تزئینات خیاری

کاوش گورستان باستانی وسکه مقدمه ای بوده است تا دره شفارود تا مرز خلخال نیز مورد بررسی وشناسایی قرار گیرد که در این ارتباط بیش از هفده محوطه باستانی شناسایی گردیده‌اند. از آنجا که محوطه گورستانی میانرود بر اثر تغییر مسیر رودخانه شفا رود در طول سالیان متمادی آسیب فراوانی را دریافت کرده ومعماری گورها در دیواره رودخانه کاملاً قابل رویت بودند این محوطه در سال 1372 طور اضطراری مورد کاوش قرار گرفت که به کشف دو گور چهار چینه سنگی و انبوهی از آثار فرهنگی منتهی شد .در ایامی که هیات اعزامی بکار پژوهشی این محوطه باستانی اشتغال داشت سیل عظیم شفارودآغاز شد که در مسیر خود درختان کهنسال را از جای کنده وبا به حرکت در آوردن سنگهای مسیر خود محوطه گورستانی مزبور را در زیر پوشش توده عظیمی از سنگهای عظیم الجثه وخروارها گل ولای قرارداد.در نتیجه کاوش بخش وسیعی ازاین گورستان از هیات سلب شد .مطالعات آغازین آثار مکشوفه که شامل انواع واقسام ظروف سفالین ،وسایل رزم ، شکار از جنس مفرغ وتوده ای از مهره های تزئینی بوده است.تعلق این گورستان به نیمه دوم هزاره اول قبل از میلاد را تایید مینمود.با کاوش این محوطه گورستانی به دلایلی کارهای پژوهشی منطقه تالش به حوزه کرگانرود در جنوب شهرستان تالش منتقل گردید.

گورستان باستانی اسب سرا

نمای عمومی گورستان اسب سرا در ییلاق شکره دشت دید از جنوب شرقی

در ابتدای روستای اسب سرا در ییلاق شَکَرَه دشت تپه عظیمی خودنمایی می‌کند که تمامی جبهه غربی و شمالی آن پوشیده از قبور کلان ودلمن می‌باشد.این گورستان در 37 درجه و 53 دقیقه و 173 ثانیه طول جغرافیایی و48 درجه و 43 دقیقه و 916 ثانیه عرض جغرافیایی واقع شده و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا بیش از 1533 متر نمی‌باشد.کاوش گورستان باستانی اسب سرا در سال 1377 بر اساس برنامه مصوب پژوهشی سازمان میراث فرهنگی بمدت 60 شبانه روز آغاز شد که در طی این مدت بیش از 23گور  کلان سنگی  و نوع دلمن شناسائی گردیدند که ویژگیهای معماری قبور کاوش شده بیانگر آن بوده که این گورستان تنها برای تدفین تعداد معدودی از حاکمان وسران نظامی مورد استفاده قرار گرفته است ، متاسفانه این تپه باستانی که در نوع خود کم نظیر می‌باشد در طول زمان از چشم سوداگران اموال فرهنگی بدور نمانده وتمامی گورهای کلان سنگی ودلمن آن که در سطح زمین نیز قابل شناسایی بودند بطور گسترده مورد کاوش غیر مجاز قرار گرفت وتمامی آثار درون آن به غارت رفته است .در این ارتباط تنها یک گور در ابعاد 2×2×16 متر در پیرامون تپه بوسیله هیات اعزامی مورد شناسایی قرار گرفته که در طی مراحل کاوش بدین حقیقت دست یافتیم که آن نیز در زمان خود از چشم سوداگران اموال فرهنگی بدور نمانده ، زیرا تمامی اسکلتها در بخش انتهایی گور جمع آوری واموال فرهنگی آن به غارت رفته بود لذا تنها یک عدد تبر مفرغی وچند ظرف سفالی بر جای مانده بود که مطالعه آنها تعلق این گورستان به آغازین سده های هزاره اول قبل از میلاد را تایید می‌نمود.گورستان باستانی اسب سرا با توجه به نوع بافت معماری مقابر ووسعت گورستان چنانچه بازسازی ، مرمت ومحصور گردد وبا تهیه مولاژ زمینه چگونگی تدفین در درون قبور احیاء شود می‌تواند به عنوان یک سایت موزه مورد بهره برداری قرار گیرد.

نمای عمومی یکی از قبور نوع دلمن که مورد کاوش غیر مجاز قرار گرفته است.

مریان و گورستان باستانی تند وین محوطه باستانی مریان در 32 کیلومتری جنوب غربی شهرستان تالش ودر دره کرگانرود جنوبی واقع شده است.این محوطه باستانی که بدون شک یکی از بزرگترین گورستانهای پیش از تاریخ وتاریخی استان گیلان بشمار می‌رود در 37 درجه و 51 دقیقه و 32 ثانیه طول جغرافیایی و در 48 درجه و 39 دقیقه و 51 ثانیه عرض جغرافیایی واقع شده وارتفاع متوسط آن از سطح دریا حدود 1215 متر می‌باشد .نخستین بار در فاصله ی سالهای 1901-1899 میلادی ژاک دمرگان باستان شناس فرانسوی در این محوطه باستانی به کاوش پرداخت که حاصل آن کشف آثاری از نیمه دوم هزاره دوم و آغازین سده های هزاره اول قبل از میلاد در آن بوده است . کاوش هدفمند این گورستان وسیع که حدود 300-250 هکتار وسعت دارد پس از انقلاب واز سال 1378 به سرپرستی نگارنده انجام شده است .محوطه باستانی مریان مجموعه ای از محوطه های گورستانی است که با فاصله کمی از هم قرار دارند واین خود بیانگر آنست که در دوره های مختلف با شکل گیری بخش مسکونی ، گورستان آن نیز در پیرامون محلهای استقراری شکل گرفته است .دراین محوطه باستانی بیش از یکصدوپنجاه گور از نوع چهارچینه سنگی ، حفره ای ساده وکلان سنگی مورد کاوش قرار گرفت که حاصل آن تعداد زیادی ظروف سفالین ابزار و ادوات مفرغی شامل وسایل رزم وشکار واشیاء تزئینی از جنس مفرغ ، شیشه ، خمیر شیشه ، درکوهی ، عقیق ونقره بوده است.مطالعات انجام شده بر روی آثار مکشوفه بیانگر آنست که این گورستان از نیمه دوم هزاره دوم قبل از میلاد شکل گرفته وتا دوره ساسانی ادامه داشته است.همزمان با کاوش گورستان باستانی مریان ، کاوش محوطه باستانی تندوین که یکی از امارت نشین های اقماری آن بشمار می‌رود در سال 1382 انجام شده است که به کشف تعداد از قبور چهار چینه سنگی ، کلان سنگی و حفره ای ساده منتهی گردید.این گورستان باستانی به دلیل اینکه بسیاری از قبور آن در سطح زمین قابل رویت بودند درطول زمان آسیب فراوان دریافت کرده . بسیاری از آنها مورد کاوش غیر مجاز قرار گرفتند ، اما بدلیل وسعت گورستان وبافت معماری قبور آن هنوز جایگاه انجام کارهای پژوهشی را داراست .نتیجه مطالعات انجام شده در گورستان مریان و تند وین در سال 1383 در کتابی تحت عنوان ((کاوش در محوطه باستانی مریان و تند وین )) به چاپ رسیده است .

نمای عمومی دره کرگانرود جنوبی در ییلاق مریان دید از شرق

تولِ گیلان

در بخش جنوبی وشرق روستای تولِ گیلان  گورستان باستانی وسیعی قرار دارد که امروزه با گسترش روستا در جبهه شرقی بخشی از این گورستان در زیر روستا قرار گرفته است.محوطه باستانی تولِ گیلان در 37 درجه و49 دقیقه و 66 ثانیه طول جغرافیایی ودر 48 درجه و36 دقیقه و26 ثانیه عرض جغرافیایی واقع شده و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا حدود 1470 متر می‌باشد.

کاوشهای باستان شناسی تولِ گیلان در سال 1381 با گمانه های آزمایشی آغاز گردید که حاصل آن کشف چهار گور چهار چینه سنگی و یگ گور از نوع  دلمن بوده است .مطالعات آغازین بر روی آثار مکشوفه تعلق این گورستان به آغازین سده های هزاره اول قبل از میلاد را تأیید می‌نمود ودر نتیجه با برنامه ریزی های هدفمند، کارهای پژوهشی این گورستان از سال 1382 آغاز گردید که بمدت سه فصل ادامه داشته است . وحاصل آن کشف  65 گور از نوع حفره ای ساده ، چهارچینه سنگی ، کلان سنگی نوع دلمن بوده است .کشف اولین کتیبه میخی اوراتوئی دراین گورستان و مجموعه ای از آثار زرین و سیمین وتوده  عظیمی از ابزار وادوات رزم وسفالینه های با نقش داغدار ، حکایت از آن داشت که تولِ گیلان در آغازین سده های هزار اول قبل از میلاد امارت نشینی بوده که در سیاست منطقه ای دارای نقش حساس ، واوج شکوفایی تمدنی خود را پشت سر می‌نهاده است .مطالعه اولیه بر روی آثار مکشوفه بیانگر آنست که امارت نشین تولِ گیلان از دیدگاه هنری بیش از آنچه بر هنر دامنه های شرقی سلسله جبال البرز تاثیر گذاشته باشد از هنر همسایگان غربی خود تاثیر پذیرفته است .هیات علمی کاوشهای باستان شناسی تالش توفیق آنرا داشته است تا با توجه به اهمیت این امارت نشین وآثار مکشوفه حاصل نتایج خود را در سال 1383 در کتابی تحت عنوان ((کاوش های باستان شناسی در محوطه های باستانی تالش – تولِ گیلان 1)) و اخیراً به مناسبت دومین همایش فرهنگ وتمدن تالش در کتاب دیگری با عنوان ((مجموعه مقالات پژوهشی دومین همایش فرهنگ وتمدن تالش )) چاپ ومنتشر نماید.

نمونه‌ای از قبور حفره‌ای ساده در گورستان تولِ گیلان دید از جنوب

دستبند مفرغی مکشوفه از گورستان تولِ گیلان به خط میخی اوراتوئی

گورستان باستانی کورامار

بازدید جمعی از فرهیختگان استان گیلان از کاوش‌های باستان شناسی کورا مار تالش

آخرین محوطه باستانی که در حوزه تالش مورد کاوش قرار گرفت ، گورستان باستانی کورامار است .این محوطه گورستانی در غرب محوطه باستانی تندوین ودر موقعیت 37 درجه و 52 دقیقه و 43 ثانیه طول جغرافیایی و در 48 درجه و38 دقیقه و 980 ثانیه عرض جغرافیایی واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا حدود 1507 متر می‌باشد .

گورستان یاد شده بمنظور تدوین ساختار های فرهنگی منطقه تالش بویژه در حوزه کرگانرود جنوبی در سال جاری مورد کاوش قرار گرفت  که به کشف 67 گور از نوع قبور چهار چینه سنگی وحفره ای ساده منتهی شده است . مطالعات آغازین آثار مکشوفه که عمدتاً شامل ظروف سفالی وابزار وادوات مفرغی وتزئینی می‌باشد تعلق این گورستان به آغازین سده های هزاره اول قبل از میلاد تا دوره تاریخی را مسلم می‌دارد.در نتیجه گورستان مزبور با محوطه باستانی مریان ، تندوین ، تولِ گیلان در یک افق گاهنگاری قرار می‌گیرد.

مرمت آثار مکشوفه در پایگاه تالش.

نگاهی به اشیاء مکشوفه

در کاوش محوطه باستانی وسکه ، میانرود ، اسب سرا ، مریان ، تندوین ، تولِ گیلان و کورامار صدها قطعه شیئی از جنس سفال ،مفرغ ، طلا، نقره ، آهن ، استخوان وهزاران عدد مهره های تزئینی از جنس شیشه،‌خمیر شیشه ، درکوهی ، عقیق ،‌صدف و مفرغ ، طلا، نقره و ... بدست آمد که عموماَ دارای مصارف روزانه ، تزئینی و آرایشی بوده اند . در این میان آثار سفالین از جایگاه خاصی برخوردارند زیرا بخش قابل توجهی از آثار مکشوفه را بخود اختصاص می‌دهد .سفالینه های مکشوفه تالش عموماً برای مصارف روزانه ساخته شده وجنبه کاربردی آنها مورد نظر هنر مند سفالگر بوده است اما در میان آنها نمونه هایی چون ظروف دوقلو ، سه قلو و یا ظروفی که بشکل انسان ، حیوان و یا پرندگان بومی می‌باشد ، ساخته شده که جنبه تفنن وخلق اثر هنری مورد توجه سفالگر بوده است .این ظرف عموماً فاقد نقش وتزئین می‌باشند ولی در میان آنها نمونه هایی دیده شده که دارای تزئینات کنده بشکل زیگزاگ ویا خطوط مواج ویا دوایر متداخل و ... می‌باشند که بر زیبایی ظرف افزوده است – ظروف سفالین تالش عموماً بصورت کوزه ، کاسه ، پی سوز ، صراحی ، دیزی ، ((دیگچه )) ، پیاله ، فنجان و ... می باشد که عموماً شامل ظروف گود ولوله دار می باشند .تصور می‌شود این ظروف با ساختار معیشتی اقوام یاد شده که اقتصادی مبتنی بر دامداری وتولید مواد لبنی بوده اند دارای ارتباط مستقیم باشند که در این مجال پرداختن به تمامی ویژگی های آن امکان پذیر نیست.صرفنظر از آثار سفالین درکاوشهای یک دهه اخیر محوطه های باستانی تالش تعداد متنابهی ابزار و ادوات مفرغی کشف گردیده که برخی از آنها از نظر تکنیک شاهکاری از هنر می‌باشند.آثار مفرغی مکشوفه در کاوشهای باستان شناسی تالش عموماً شامل جام ، کلاه خود ، سرنیزه ، سرپیکان ، خنجر ، شمشیر ، تیر دان، یراق اسب ، النگو ، آیینه ، گوشواره ، انگشتری ، جوال دوز ، سوزن ، دکمه ، موبند ،‌ و... هستند آنچه در آثار مفرغین مشکوفه جالب توجه می‌نماید تنوع نقوشی است که بر روی آنها کار شده است این نقوش بعضاً به روش قالبگیری بشکل حیوانات مختلف چون آهو ، گاو ، اسب ، مار می باشند که سرشار از حیات و ذوق وسلیقه هستند ولی نمونه هایی که به روش قلم زنی دربدنه ولبه مصنوعات مفرغی شکل گرفته اند در میان آنها اندک نیستند .آثار مفرغین تالش بدلیل وجود رطوبت شدید در طول زمان اکسیداسیون شدیدی را دریافت کرده وبیشتر نقوش در زیر زنگاری ضخیم پنهان مانده وآثاریکه از ضخامت لازم برخودار نمی‌باشند تا مغز فلز دچار خوردگی شده است بطوریکه پس از کشف آثار مفرغین بمنظور تثبیت وضعیت موجود ، پاکسازی زنگار به روش فیزیکی وپوشاندن سطح فلز با پارا لویید ضروری می‌نماید .در کاوش محوطه های باستانی تالش تعدادی زیادی ابزار وادوات آهنی شامل شمشیر ، خنجر ، سرنیزه ، سر پیکان ، کلاه خود ، یراق اسب بدست آمده که متأسفانه بدلیل وجود رطوبت شدید در طول سالیان متمادی ، اکسیداسیون شدیدی را دریافت کرده بطوریکه تا مغر فلز دچار خوردگی شده واستحکام خود را از دست داده اند .لذا تنها بعنوان اشیاء مطالعاتی جمع آوری شده اند .مجموعه آثار آهنی که از گورستان های تالش کشف گردیده اند بقدری زیاد ومتنوع می‌باشند که نشان می‌دهد در پایان هزاره دوم ، بویژه در آغازین سده های هزاره اول قبل از میلاد از این فلز سودمند بطور گسترده استفاده و ابزار و ادواتی که تا آن زمان از مفرغ ساخته می‌شد از این فلز ساخته اند .ولی گستردگی استفاده از آهن به هیچ وجه  نتوانست از رواج واهمیت مفرغ بکاهد .بطوریکه به موازات استفاده از آهن از مفرغ نیز سود جسته اند .صرفنظر از فلزاتی که بدان پرداختیم .در کاوش گورستانهای تالش تعدادی آثار زرین و سیمین شامل جام،گوشواره ، انگشتری ، پلاک ، دکمه ، پلاک موبند ،و ... بدست آمد که بر روی بدنه آنها تصاویر بسیار زیبایی که حکایت از ذوق وسلیقه ساکنان بومی منطقه را دارد حک کرده اند .آثار زرین وسیمینی که از کاوشها ی باستان شناسی محوطه های باستانی تالش بویژه در تولِ گیلان تحصیل گردید عمدتاً از قبور زنان بدست آمد و این خود بیانگر این مطلب است که استفاده از فلزات گرانبها صرفنظر از اینکه خود نشانه ثروت و جایگاه شخص غنوده در گور می‌باشد از دیر باز ، برای تزئین و آراستن مورد توجه زنان جامعه نیز بوده است . در میان آثار مکشوفه از گورستانهای کاوش شده تالش هزاران عدد مهره تزئینی از جنس شیشه ، خمیر شیشه ، دُر کوهی ، عقیق ، طلا و نقره ، مفرغ ، صدف ،‌استخوان و ... نیز بدست آمد که عمدتاً در پیرامون گردن ، روی پیشانی و نزدیک جمجه قرار داشتند ، بیشترین مهره‌های تزئینی در قبوری پیدا شده است

تعدادی از اعضاء هیات علمی کاوشهای باستان شناسی تالش

که به زنان تعلق داشتندوتصور می شود این مهره ها اگر چه برای تزئین مورد استفاده بوده اند ولی با احتمال قوی در انجام مراسم تدفین  از آنها به عنوان آیین های متداول خاکسپاری نیز استفاده می شده است. در کاوش گورستانهای تالش تعدادی از ابزار سنگی شامل دسته هاون ، چاقو تیز کن ، دوک و ... بدست آمد که وجود هر یک از این ابزار بیانگر کاربرد و وجود تخصص هایی در جامعه‌ی آنروز سرزمین کادوسی می‌باشد.                                                         

محمد رضا خلعتبری

پیام

پیام شما

لطفا دیدگاه یا درخواست خود را از طریق فرم زیر ارسال نمایید: