سعید کیوان‌پور (شیرانی) نویسنده و شاعر

گفتگو با استاد سخای اصفهانی

تصویر اصلی

  گفتگو با استاد فضل الله شیرانی به انگیزه روز شعر و ادب پارسی .... باشگاه مخاطبان نسل فردا .مجید صادق حسینی...دوشنبه 27 شهریور 1396روزنامه صبح ایران     شعر ما پس ازانقلاب لباس نویی بر تن کرد      

     گفت و گو با استاد فضل الله شیرانی " سخا "            

امروز بیست و هفتم شهريورماه در تقویم به عنوان روز شعر و ادب پارسی نام گذاری شده است . وچه تسمیه این نامگذاری سالروز درگذشت  استاد محمد حسین شهریار است. به همین مناسبت با استاد فضل الله شیرانی متخلص به " سخا " یکی از قدیمی ترین شاعران و پژوهشگران شعر استان اصفهان ، با سابقه بیش از پنجاه سال فعالیت ادبی به گفتگو نشستیم. استاد سخا متولد 1325 است .وی با سابقه ی مدیریت در سمت های متعدد فرهنگی مرتبط با شعر ادبی صائب است.از او مجموعه شعر "دلم اینجاست " به چاپ رسیده است.

سوآل: ابتدا نظرتان را در باره روز شعر و ادب پارسی بگویید و اینکه علت نام گذاری چنین روزی همزمان با روز بزرگداشت استاد شهریار را چه میدانید؟

در تقویم ایران روزهای نکوداشت بزرگان زیادی وجود دارد که بعضاً تک تک این روزها پس از انجام تلاشهایی

به ثبت رسیده است ؛ به عنوان مثال روز بزرگداشت صائب که از سال 1393 با تلاش های انجمن ادبی صائب اصفهان در تقویم ثبت شد. مطمئنأ روز شعر و ادب پارسی نیز از این فرآیند مستثنا نیست و از دیرباز جای خالی آن در قسمت مناسب های تقویم ما به طور کامل احساس می شد. تصور بنده در باره علت تقارن نام گذاری این است که استاد شهریار بر خلاف بعضی شاعران در جنبه های متعدد شعر و شاعری از جمله اشعار ترکی ، غزلیات ناب عارفانه و عاشقانه و اشعار آیینی و .... قلم فرسایی کرده است.شهریار مردی معتقد و ادیب بود و به علت آنکه عاشقانه شعر را دوست داشت حتی دانشکده پزشکی و تحصیل در این رشته رارها کرد و به علاقه ذاتی خود یعنی شعر و شاعری گروید.همچنین وی در زمینه رونق بخشی به شعر و ادب زمان خود تلاشی مجاهدانه و نقشی بسزا داشت ، و از دیدگاه بنده انتخاب چنین روزی مقارن با روز بزرگداشت استاد شهریار انتخاب کاملاً مناسبی بود. 

مسئله ای که در باره اشعار شهریار مطرح است، اینکه تقریباً تمام اشعار ایشان دارای شان نزول و علت پیدایش است که با دانستن یا رمزگشايي از آنها ارزش اشعار شهریار در دیدگاه مخاطب چندین برابر خواهد شد نظر شما در این رابطه چیست ؟

مسئله ای که فرمودید قابلیت تعمیم به کلیه اشعار استاد شهریار را ندارد ؛ اما می توانیم بگوی

بگوییم غزليات ایشان شان نزول داشته اند.ریشه و علت پیدایش این غزلیات همان اتفاقات مرتبط با دوران عاشقی شهریار و همچنین برخی رویاها و دیدن خوابهای عارفانه است.

   به نظر شما ، با توجه به اینکه استاد شهریار مدرس و نوازنده ساز سه تار نیز بوده اند و اینکه از سه تار به عنوان ساز مونس و همدم تنهایی ها نام برده می شود ، تاثیر علاقه به موسیقی تا چه حد در اشعار شهریار مشخص است؟

در میان شاعران قدیم نیز مانند مولانا و حافظ شیرازی اشراف کامل به موسیقی وجود داشته است. همانطور که در آثار خوانندگان امروزی نیز مشاهده می کنیم آثار مولانا به علت دارا بودن پایه ضرب ، با شور و حال فراوان و به دنبال آن مشاهده باز خورد مثبت مخاطبان اجرا میشود. استاد شهریار نیز به علت شناخت ردیف های موسیقی دارای اشعاری با ضرب و ملودی های خاص است که به خوبی قابلیت اجرا شدن در قالب تصنیف را دارا هستند. از دیدگاه بنده اگر چه شناخت موسیقی برای یک شاعر ، الزام نیست اما تا حدودی مورد نیاز است...چرا ؟

    حصول این شناخت به رعایت موسیقی در شعر شاعر منجر می شود و این تبحر در آثار شهریار و آثار اجرا شده ایشان توسط خوانندگان به وضوح قابل مشاهده است. 

اگر موافق باشید از وجه تسمیه امروز گذر کنیم و به واسطه حضور سرمایه های انسانی گرانبها ی خود در طول تاریخ  ، امروزه چه جایگاهی در جهان دارد ؟

     ما در زمینه حماسه ، فردوسی را داریم که سرآمد حماسه سرایان است و هر شاعر دیگری پس از فردوسی نیز که قصد حماسه سرایی داشته همانند او در بحر متقارب سروده است. حسن الهیکل ، روزنامه نگار برجسته الاهرام مصر در ...》

     اگر کسی قصد قدم گذاشتن در مسیر شعر و ادب دارد باید تمام مشکلات این بستر را نادیده بگیرد.شعریک مکتب اجتماعی و به شدت تاثیر گذار است .       

  《...پاسخ به پرسش مبنی بر اینکه با و جود تمدن و قدمت مصر ، چطور زبان مردم مصر عربی است؟ پاسخ میدهد علت این مسئله آن است که ما مصری ها مانند ایرانیان شخصیتی مانند فردوسی نداشتیم تا زبان ما را زنده نگه دارد.ادبیات ایران در زمینه عرفان مطلق مولانا ، در زمینه حکمت سعدی ، در زمینه عرفان و رندی حافظ و در مضمون پردازی و خلق مضامین بکر صائب را دارد. در اصفهان نیز کمال الدین اسماعیل را داریم که هم دوره با سعدی اما پا به پای حضرت شیخ ؛ سراییده است و شعر ایشان در اوج است. ای کاش مسولان توجه ویژه ای به آرامگاه ایشان در خیابان کمال اصفهان داشتند که در حال حاضر مخروبه ای بیش نیست...ما ایرانیان در تمام رده های ادبی دارای سرآمدهایی بوده ایم

که به شهرت جهانی رسیده اند ؛ به عنوان مثال، درحال حاضر شاهنامه فردوسی به زبان روسی و چاپ مسکو

بسیارشناخته شده است. در رابطه با سعدی باید بدانیم که قصاید عربی سعدی از قصاید شاعران عرب غنی تر وقوی تر است و خود اعراب نیز به این حقیقت اعتراف کرده اند. اشعار خیام نیز به تمام زبانهای زنده دنیا ترجمه و چاپ شده است. شاید بهتر باشد در زمینه ارادت غیر ایرانیان به شاعران ما  ، خاطره جالبی نقل کنم : زمانی که شاعران فارسی زبان جهان جهت شرکت در جشنواره شعر فجر به اصفهان آمده بودند  ، هنگام عزیمت جهت زیارت آرامگاه صائب تبریزی و قبل از رسیدن به آرامگاه کفشهای خویش را از پای درآوردند و پا برهنه اطراف آرامگاه حلقه زدند. زمانی که در همان مراسم شرح حال صائب بیان می شد تعدادی از این مدعوین خارجی به پهنای صورت اشک می ریختند.

باتوجه به مناسبت امروز ، در باره شعر جوان امروز چه نظری دارید؟

         شعر ما پس از انقلاب اوج گرفت و لباس نویی بر تن کرد. خوشبختانه امروز در کشور در رده های اجتماعی و آیینی شاعران مستعد و جوانی داریم   

شعر اصفهان و شاعران اصفهانی در چه جایگاهی هستند ؟

     جالب است بدانید در هر جشنواره یا کنگره شعری که در اقصی نقاط کشور برگزار شود بیش از 50 درصد از برگزیدگان جشنواره های مذکور از شاعران اصفهان هستند و این باعث افتخار ما است که شعر اصفهان به ویژه در زمینه نسل جوان در کشور می درخشند. 

چشم انداز و هدف شما به عنوان دبیر انجمن شعر و ادبیات استان در باره آینده شعر اصفهان چیست ؟

    بنده با توجه به سرمایه غنی و جوان شعر استان ، آینده درخشانی پیش بینی می کنم. اصفهان شهر شعر ،هنر و ادب است. گوشه گوشه این شهر ؛ تابلوی تمام عیار هنر است. گنبد مسجد شیخ لطف الله به مثابه یک قصیده کامل است. با توجه به این بستر مناسب در صورتی که تزریق مادی کافی از سوی ارگانهای ذی ربط صورت گیرد شعر اصفهان در اوج به سر خواهد برد.

استاد ، در حال حاضر شاهدیم که اشعار زیادی و این هم به واسطه فراگیری فضاهای مجازی است. شما تا چه حد موافق اشعار مدرن و پست مدرنی که این روزها بیشتر باب شده است، هستید ؟

     معتقدم شعر متعلق به مردم است و به هیچ قشر خاصی تعلق ندارد. همان که اشعار گذشتگان بر زبان مردم جاری است ، شعر امروز نیز باید توسط مردم دریافت شود. شعری که مردم آن را به درستی دریافت نکنند ، بلااثر است.تحلیل های ثانویه و مختلف توسط مخاطبان نباید جایگزین نقش شاعر شود. شاعر ، زبان مردم است و اشعار وی باید بر اساس نیاز روز ، جامعه پسند و به دور از ابهام باشد.

به نظر شما در زمینه شعر استان اصفهان چه اقداماتی هنوز انجام نشده است یا باید انجام شود و علت این موضوع را که تعداد جلسه های شعر و ترانه در اصفهان کافی نیست ، چه می دانید ؟

     یکی از گلایه شاعران این است که متاسفانه بودجه خاص و چشمگیری به این زمینه اختصاص نمی یابد. مادر گذشته در استان از طریق اداره ارشاد ؛ هر ماه یک شب شعر به نام زلال زمزمه ها برگزار میکردیم. ؛ اما در حال حاضر مدت ها ست به علت عدم بودجه مکفی قادر به برگزاری همان یک شب شعر نیز نیستیم ! ما دارای 70 انجمن شعر و ادب در استان هستیم که 28 انجمن در اصفهان و 24 انجمن دیگر در سایر نقاط استان فعال هستند. متاسفانه تمامی 70 انجمن از بودجه دبیر یا اعضای انجمن اداره می شود. مشکلات مالی و عدم اختصاص بودجه کافی از سوی ارگانهای مرتبط علت اصلی عدم برگزاری جلسات و شب شعر است.  

در برخی از آثار موسیقایی داخلی فعلی ، شاهد اشعار و ترانه هایی هستیم که فاقد مفهوم ، وزن ، قافیه و حتی اصول ابتدایی شعر است.نظر شما در باره این آثار چیست ؟

      به نظر می رسد نظارت بر اصول شعر و ترانه های اجرایی سخت گیرانه نیست و حتی برخی از آثار مذکور از صداوسيما نیز پخش می شود ، این روند که در موسیقی پاپ بیشتر مشاهده می شود به بدنه ادبیات و موسیقی ما ضربه اساسی وارد می کند. بعضاً شاهد برخی از آلبوم های موسیقی هستیم که از جنبه های متعدد قابل دفاع نیست و این انتقاد به بخش های نظارتی که بعضاً در پایتخت قرار دارند نیز وارد است.

حالا بحث نظارت شد  ، نظر شما در باره ارجحیت ممیزی منطقی بر ممیزی سلیقه ای در خصوص اشعار یک شاعر چیست و ممیزی نادرست تا چه حد بر عدم ظهور یا شکوفایی استعدادها ی جدید شعر و ادبیات موثر است ؟

     بنده همیشه در جریان ممیزی ها و داوری های شعری که حضور دارم این نکته مهم را به دوستان حاضر متذکر می شوم که ممیزی شعر باید همراه با حساسیت فوق العاده زیاد انجام شود؛ زیرا شخصی که وظیفه ممیزی را بر عهده دارد به عنوان یک وکیل دو طرفه است. اعمال سفسطه در ممیزی از دیدگاه عاطفی به طور کلی مردود است. همانطور که از معصومین ما نیز نقل شده است در دو مورد باید بر خود لرزید: ابتدا عبادت ، سپس قضاوت. ممیزی نیز نوعی قضاوت و بسیار مشکل است. قضاوت سلیقه ای از دیدگاه شرعی ، گناه و از دیدگاه انسانی به شدت مذموم است.

   به نظر شما سبک زندگی یک شاعر یا به طور کل یک هنرمند در جهت حفاظت از اصالت شعر یا هنر خود بایدچگونه باشد ؟ 

   من این پرسش را با یکی از رباعی های خویش پاسخ می دهم : در حشمت و جاه چون سلیمان بودن...در حکمت و علم همچو لقمان بودن...در شیر دلی رستم دستان بودن...نیکوست ولی به شرط انسان بودن...! در درجه اول انسان بودن شاعر مد نظر و باید حریم هنری خویش را خفظ کند.  یک شاعر باید در ظاهر و باطن شاعر باشد و از بسیاری تعلقات دنیوی و اجتماعی دور باشد تا از سوی جامعه مورد پذیرش قرار گیرد. شاعر فانوس دار و روشنگر جامعه است و باید با رعایت سبک زندگی مناسب قدردان نعمت خدادادی شاعری باشد. 

کلام پایانی ما پرسشی از شما نیست. خودتان بفرمایید...

اگر کسی قصد قدم گذاشتن در مسیر شعر و ادب دارد باید تمام مشکلات این بستر را نادیده بگیرد.

شعر یک مکتب اجتماعی و به شدت تاثیر گذار است. وظیفه ی پیشکسوتان این عرصه جذب و پرورش جوانان و مبتدیان این امر است. مسئله دیگر ی که شایسته است به آن اشاره شود این است که متأسفانه سهم مجلات و روزنامه های کشور از مباحث ادبی کافی نیست. یک ستون کوچک درباره مباحث شعر و ادب در یک روزنامه بیست صفحه ای واقعا کافی نیست. در کنار تمام این کم توجهی ها و عدم اختصاص بودجه مناسب به حوزه ها ی ادبی ، شاعران و هنروران این بستر همچنان با عشق در آسمان بی منت هنر پرواز خواهند کرد ، هرچند با مثابه مرغانی پر و بال شکسته هستند. در پایان با تمام وجود از مسئولین مرتبط تقاضا می کنم حمایت عملی و پر شورتری از فعالان حوزه های ادبی داشته باشند. ..

  گفت و گویی بود با استاد سخای اصفهانی : روزنامه صبح ایران        

پیام

پیام شما

لطفا دیدگاه یا درخواست خود را از طریق فرم زیر ارسال نمایید:

پیام ناصری

بسیار عالی

پیام حسین

بسیار عالی